جمعه کاری چیست؟ نحوه محاسبه جمعه کاری ۱۴۰۵

در برخی مشاغل و کارگاه ها، به دلیل ماهیت فعالیت یا نیاز به استمرار خدمات، ممکن است کارگر در روز جمعه نیز مشغول به کار باشد. قانون کار برای کار در روز جمعه، به عنوان روز تعطیل هفتگی، شرایط و فوق العاده مشخصی در نظر گرفته است.

در این مقاله، قوانین جمعه کاری در سال ۱۴۰۵، نحوه محاسبه فوق العاده جمعه کاری، تفاوت جمعه کاری با اضافه کاری و شرایط تعیین روز جایگزین تعطیلی را بررسی می کنیم.

جمعه کاری چیست؟

بر اساس ماده ۶۲ قانون کار، روز جمعه روز تعطیل هفتگی کارگران با استفاده از مزد است. با این حال، در برخی مشاغل و کارگاه ها ممکن است به دلیل نوع یا ضرورت کار، یا با توافق طرفین، روز دیگری به عنوان تعطیل هفتگی تعیین شود. در این شرایط نیز تعطیل یک روز معین در هفته الزامی است.

اگر کارگر در روز جمعه مشغول به کار شود، در مقابل استفاده نکردن از تعطیلی روز جمعه، ۴۰ درصد اضافه بر مزد دریافت می کند. این مبلغ با عنوان فوق العاده جمعه کاری شناخته می شود.

بنابراین، نرخ ۴۰ درصدی جمعه کاری، مربوط به قانون کار است و صرفا به دلیل ورود به سال ۱۴۰۵ تغییر نکرده است.

آیا جمعه کاری قانونی است؟

بله. کار کردن در روز جمعه در شرایطی که ماهیت یا ضرورت کار ایجاب کند، می تواند قانونی باشد؛ اما کارگر باید از تعطیل هفتگی برخوردار باشد و در صورت کار در جمعه، فوق العاده قانونی مربوط به آن پرداخت شود.

طبق ماده ۶۲ قانون کار:

• جمعه، تعطیل هفتگی کارگران است.
• در برخی مشاغل و کارگاه ها می توان با توجه به نوع یا ضرورت کار، یا توافق طرفین، روز دیگری را به عنوان تعطیل هفتگی تعیین کرد.
• در هر حال، تعطیل یک روز معین در هفته الزامی است.
• کارگری که در روز جمعه کار می کند، در مقابل عدم استفاده از تعطیلی جمعه، ۴۰ درصد اضافه بر مزد دریافت می کند.

بنابراین، صرف کار کردن در روز جمعه غیرقانونی نیست؛ مسئله مهم، رعایت تعطیل هفتگی و پرداخت فوق العاده جمعه کاری است.

نحوه محاسبه حقوق جمعه کاری

برای محاسبه فوق العاده جمعه کاری، باید ۴۰ درصد به مزد مربوط به کار در روز جمعه اضافه شود.

به صورت ساده:

مزد کار در جمعه = مزد عادی + ۴۰٪ فوق العاده جمعه کاری

یا:

مزد کار در جمعه = مزد عادی × ۱٫۴

برای مثال، اگر مزد روزانه کارگر ۵۰۰ هزار تومان باشد و وی در روز جمعه کار کند:

• مزد عادی: ۵۰۰,۰۰۰ تومان
• فوق العاده جمعه کاری: ۲۰۰,۰۰۰ تومان
• مجموع: ۷۰۰,۰۰۰ تومان

البته در محاسبات حقوق و دستمزد، مبنای محاسبه باید بر اساس نوع مزد کارگر و ساعات کار انجام شده تعیین شود؛ بنابراین برای کار ساعتی، محاسبه بر مبنای مزد هر ساعت انجام می شود.

اگر کارگر روز دیگری را به عنوان تعطیل هفتگی داشته باشد چه می شود؟

داشتن یک روز تعطیل دیگر در هفته، به خودی خود باعث حذف فوق العاده جمعه کاری نمی شود.

تبصره ۱ ماده ۶۲ صراحت دارد که کارگرانی که به این ترتیب در روزهای جمعه کار می کنند، در مقابل عدم استفاده از تعطیل روز جمعه، ۴۰ درصد اضافه بر مزد دریافت خواهند کرد. بنابراین، این تصور که اگر کارگر پنجشنبه یا روز دیگری تعطیل باشد دیگر مشمول ۴۰ درصد جمعه کاری نیست، صحیح نیست.

آیا کار در جمعه می تواند اضافه کاری هم محسوب شود؟

جمعه کاری و اضافه کاری دو عنوان متفاوت هستند.

فوق العاده جمعه کاری به دلیل کار در روز جمعه و عدم استفاده از تعطیلی جمعه پرداخت می شود؛ در حالی که اضافه کاری به کاری گفته می شود که با رعایت شرایط قانونی، بیشتر از ساعات کار عادی انجام شود.

مطابق ماده ۵۹ قانون کار، ارجاع کار اضافی به کارگر با موافقت وی انجام می شود و برای هر ساعت اضافه کاری، ۴۰ درصد اضافه بر مزد هر ساعت کار عادی پرداخت می شود. بنابراین اگر کار در روز جمعه همزمان شرایط اضافه کاری را داشته باشد، ممکن است علاوه بر فوق العاده جمعه کاری، فوق العاده اضافه کاری نیز مطرح شود.

در نتیجه، نمی توان به صورت کلی گفت هر ساعت کار در جمعه حتما ۸۰ درصد اضافه دارد؛ ابتدا باید مشخص شود آیا ساعات کار انجام شده، از سقف ساعات کار قانونی نیز عبور کرده است یا خیر.

قوانین مربوط به جمعه کاری

مهم ترین مستند قانونی جمعه کاری، ماده ۶۲ قانون کار و تبصره ۱ آن است.

ماده ۶۲ قانون کار

روز جمعه، روز تعطیل هفتگی کارگران با استفاده از مزد است.

تبصره ۱ ماده ۶۲

در خدمات عمومی مانند آب، برق و اتوبوسرانی یا در کارگاه هایی که با توجه به نوع یا ضرورت کار یا توافق طرفین، به طور مستمر روز دیگری برای تعطیل تعیین شود، همان روز در حکم روز تعطیل هفتگی خواهد بود. با این حال، تعطیل یک روز معین در هفته الزامی است.

کارگرانی که به این ترتیب در روز جمعه کار می کنند، در مقابل عدم استفاده از تعطیل روز جمعه، ۴۰ درصد اضافه بر مزد دریافت خواهند کرد.

تبصره ۲ ماده ۶۲

اگر روزهای کار در هفته کمتر از شش روز باشد، مزد روز تعطیل هفتگی کارگر مطابق قانون، معادل یک ششم مجموع مزد یا حقوق دریافتی وی در روزهای کار هفته خواهد بود.

تبصره ۳ ماده ۶۲

در کارگاه هایی که با انجام پنج روز کار در هفته و ۴۴ ساعت کار قانونی، کارگران از دو روز تعطیل استفاده می کنند، مزد هر یک از دو روز تعطیل هفتگی برابر با مزد روزانه کارگران خواهد بود.

بنابراین، متن فعلی مقاله که تبصره ۲ را به الزام کارفرما برای برنامه ریزی جبران استراحت اختصاص داده است، باید حذف شود؛ چنین متنی در ماده ۶۲ قانون کار وجود ندارد.

چه مشاغلی مشمول جمعه کاری می شوند؟

قانون، جمعه کاری را به چند شغل خاص محدود نکرده است. در مشاغلی که به دلیل نوع فعالیت، ضرورت کار یا شرایط قانونی کارگاه امکان فعالیت در روز جمعه وجود دارد، می توان کار را در این روز انجام داد؛ مشروط بر اینکه مقررات مربوط به تعطیل هفتگی و پرداخت فوق العاده جمعه کاری رعایت شود. ماده ۶۲ به طور مشخص خدمات عمومی مانند آب، برق و اتوبوسرانی را مثال زده است.

بنابراین، نمی توان فهرست ثابتی از مشاغل را به عنوان تنها مشاغل مجاز برای جمعه کاری معرفی کرد. ملاک اصلی، شرایط و ماهیت کارگاه و رعایت مقررات قانون کار است.

همچنین برخلاف متن قبلی، بهتر است در مقاله ننویسید «جمعه کاری حتما باید با رضایت کارگر باشد»؛ زیرا ماده ۶۲ چنین شرطی را به صورت عمومی بیان نکرده است. موضوع موافقت کارگر در قانون کار، به طور مشخص در مقررات اضافه کاری مطرح شده و نباید آن را بدون توضیح به اصل جمعه کاری تعمیم داد.

تعطیل کاری چیست و چه تفاوتی با جمعه کاری دارد؟

جمعه کاری و تعطیل کاری از نظر مبنای قانونی یکسان نیستند. جمعه، طبق ماده ۶۲ قانون کار، تعطیل هفتگی کارگران با استفاده از مزد است؛ در حالی که تعطیلات رسمی کشور، موضوع متفاوتی است و در ماده ۶۳ قانون کار نیز روز کارگر، ۱۱ اردیبهشت، علاوه بر تعطیلات رسمی کشور به عنوان تعطیل رسمی کارگران شناخته شده است.

تعطیل کاری چیست؟

اصطلاح «تعطیل کاری» بیشتر در حوزه حقوق و دستمزد برای کار کردن در روزهای تعطیل رسمی استفاده می شود. برخلاف جمعه کاری، برای تعطیلات رسمی روز دیگری به عنوان جایگزین تعطیلی تعیین نمی شود.

اگر کارگر در یک روز تعطیل رسمی با موافقت خود مشغول به کار شود، این ساعات، با توجه به مقررات ماده ۵۹ قانون کار، کار اضافی محسوب شده و بابت هر ساعت، ۴۰ درصد اضافه بر مزد هر ساعت کار عادی پرداخت می شود. بنابراین، نباید به صورت کلی گفت که تعطیل کاری حتما «دو برابر مزد روزانه» پرداخت می شود؛ مبنای قانونی، فوق العاده ۴۰ درصدی کار اضافی است.

به عنوان مثال، اگر مزد هر ساعت کار عادی ۱۰۰ هزار تومان باشد و کارگر در یک تعطیل رسمی یک ساعت کار کند، مزد آن ساعت با احتساب فوق العاده قانونی برابر با ۱۴۰ هزار تومان خواهد بود.

تفاوت اصلی جمعه کاری و تعطیل کاری این است که جمعه، تعطیل هفتگی است و فوق العاده ۴۰ درصدی آن مستقیما در تبصره ۱ ماده ۶۲ قانون کار پیش بینی شده است؛ اما کار در تعطیل رسمی، در چارچوب مقررات کار اضافی ماده ۵۹ محاسبه می شود.

تفاوت کلیدی جمعه کاری و تعطیل کاری

• جمعه کاری: مربوط به کار در روز جمعه به عنوان تعطیل هفتگی است و طبق تبصره ۱ ماده ۶۲، ۴۰ درصد اضافه بر مزد بابت عدم استفاده از تعطیلی جمعه پرداخت می شود.
• تعطیل کاری: مربوط به کار در تعطیلات رسمی کشور است و در صورت ارجاع کار با موافقت کارگر، ساعات کار انجام شده در چارچوب ماده ۵۹، کار اضافی محسوب می شود و فوق العاده ۴۰ درصدی دارد.
• در جمعه کاری، اگر روز دیگری به طور مستمر به عنوان تعطیل هفتگی تعیین شده باشد، آن روز جایگزین تعطیلی جمعه می شود؛ اما تعطیلات رسمی، جایگزین هفتگی ندارند.
• نمی توان گفت تعطیل کاری همیشه دو برابر مزد روزانه است. مبلغ نهایی به تعداد ساعات کار، مزد ساعتی و وضعیت ساعات کار کارگر بستگی دارد.

تفاوت اضافه کاری و جمعه کاری

اضافه کاری و جمعه کاری دو عنوان متفاوت هستند و ممکن است در یک زمان با یکدیگر اتفاق بیفتند.

طبق ماده ۵۹ قانون کار، در شرایط عادی ارجاع کار اضافی به کارگر منوط به موافقت کارگر و پرداخت ۴۰ درصد اضافه بر مزد هر ساعت کار عادی است. همچنین در شرایط عادی، ساعات کار اضافی نباید از ۴ ساعت در روز بیشتر شود، مگر در موارد استثنایی و با توافق طرفین.

در مقابل، جمعه کاری به کار در روز جمعه مربوط است و تبصره ۱ ماده ۶۲ برای کارگری که به این ترتیب در روز جمعه کار می کند، ۴۰ درصد اضافه بر مزد در نظر گرفته است.

تفاوت اصلی

• اضافه کاری به ساعات کاری مازاد بر ساعات عادی مربوط است.
• جمعه کاری به کار در روز جمعه به عنوان تعطیل هفتگی مربوط است.
• اضافه کاری طبق ماده ۵۹ نیازمند موافقت کارگر در شرایط عادی است.
• جمعه کاری به خودی خود معادل اضافه کاری نیست و باید شرایط واقعی کار و برنامه هفتگی کارگر بررسی شود.
• در برخی شرایط، کار انجام شده در روز جمعه می تواند هم مشمول فوق العاده جمعه کاری و هم مشمول اضافه کاری باشد؛ بنابراین نمی توان برای تمام موارد جمعه کاری یک نرخ واحد تعیین کرد.

برای مثال، اگر کارگری در کارگاه خود به صورت معمول یک روز دیگر را به جای جمعه تعطیل باشد، کار در جمعه می تواند مشمول فوق العاده ۴۰ درصدی جمعه کاری باشد. اگر همان کار علاوه بر آن، شرایط کار اضافی را نیز داشته باشد، مقررات اضافه کاری نیز باید بررسی شود.

جمعه کاری در ماموریت چگونه محاسبه می شود؟

ماموریت کاری باعث از بین رفتن حق تعطیل هفتگی کارگر نمی شود. طبق نظریه مرتبط با مقررات کار، تعطیل روز جمعه یا روز دیگری که به طور مستمر به عنوان تعطیل هفتگی تعیین شده، در دوران ماموریت نیز باید رعایت شود و قانون برای ماموریت استثنایی در این زمینه در نظر نگرفته است.

بنابراین، صرف اینکه کارگر در روز جمعه در محل ماموریت حضور دارد، به تنهایی به معنای تحقق جمعه کاری نیست. باید مشخص شود که آیا کارگر در روز جمعه واقعا مشغول به کار بوده و وضعیت تعطیل هفتگی او چگونه تنظیم شده است.

اگر کارگر در روز جمعه در ماموریت کار کند

اگر کارگر در روز جمعه به دستور کارفرما مشغول انجام وظایف کاری باشد، مقررات مربوط به تعطیل هفتگی و فوق العاده جمعه کاری همچنان باید رعایت شود. ماموریت، حق کارگر نسبت به تعطیل هفتگی را از بین نمی برد.

در مقابل، اگر کارگر صرفا در محل ماموریت حضور داشته باشد اما در آن روز کاری انجام ندهد، نمی توان صرف حضور در ماموریت را به تنهایی معادل «جمعه کاری» دانست.

همچنین هزینه های ماموریت و فوق العاده ماموریت، موضوع جداگانه ای از مزد و فوق العاده جمعه کاری هستند و نباید این دو را با یکدیگر یکی دانست.

نکته مهم درباره تعطیلات رسمی در ماموریت

در مورد تعطیلات رسمی، وضعیت متفاوت است. طبق نظریه مرتبط با مقررات قانون کار، اگر کارگر با رضایت خود در روز تعطیل رسمی به انجام کار ارجاع شده از سوی کارفرما مشغول شود، ساعات کار انجام شده، کار اضافی محسوب شده و فوق العاده مقرر در ماده ۵۹ به آن تعلق می گیرد.

بنابراین، در محاسبه حقوق کارگر در ماموریت باید بین تعطیل هفتگی (جمعه یا روز جایگزین) و تعطیلات رسمی تفاوت قائل شد.

سوالات متداول جمعه کاری