فرمول بازخرید مرخصی ۱۴۰۵ + محاسبه آنلاین، قوانین و شرایط

آیا تا به حال مرخصی های استفاده نشده ای داشته اید که در پایان سال کاری از بین رفته باشند؟ یا هنگام تسویه حساب با محل کار، این سؤال برایتان پیش آمده که آیا می توان مرخصی های باقی مانده را نقدی دریافت کرد؟ اینجاست که مفهوم بازخرید مرخصی اهمیت می یابد.

بازخرید مرخصی، یکی از حقوق قانونی کارمندان و کارگران است که اغلب نادیده گرفته شده یا به درستی اجرا نمی گردد. اگرچه اصل بر این است که کارمند یا کارگر از مرخصی خود استفاده کند، اما گاهی به دلایل مختلف، تعدادی از روزهای مرخصی بلااستفاده باقی می مانند. در این شرایط، قانون امکان بازخرید مرخصی را وضع کرده است؛ اما بسیاری از کارکنان نمی دانند چه تعداد روز از مرخصی شان قابلیت بازخرید دارد، چه زمانی شامل مالیات می شود یا چه تفاوتی میان قوانین بخش دولتی و خصوصی وجود دارد. در این مقاله، به صورت دقیق و جامع، به بررسی تمام موضوعات و نکات مرتبط با بازخرید مرخصی در سال ۱۴۰۵ خواهیم پرداخت.

بازخرید مرخصی چیست؟

بازخرید مرخصی، به این معناست که اگر کارگر یا کارمند به هر دلیلی نتواند از بخشی از مرخصی سالانه خود استفاده کند، می تواند روزهای باقی مانده را در قالب مبلغی نقدی از کارفرما دریافت کند. در واقع، بازخرید مرخصی نوعی جبران مالی بابت عدم استفاده از استحقاق مرخصی است.

قوانین مربوط به مرخصی در قانون کار ایران

بر اساس ماده ۶۴ قانون کار جمهوری اسلامی ایران:

«مرخصی استحقاقی سالانه کارگران با استفاده از مزد و احتساب چهار روز جمعه، جمعاً یک ماه است. سایر روزهای تعطیل جزء ایام مرخصی محسوب نخواهد شد. برای کار کمتر از یک سال، مرخصی مزبور به نسبت مدت کار انجام یافته محاسبه می شود.»

بنابراین، مرخصی استحقاقی سالانه کارگران در حالت عادی یک ماه با احتساب چهار روز جمعه است که در محاسبات معمول، معادل ۲۶ روز کاری در سال در نظر گرفته می شود.

همچنین، ماده ۶۶ قانون کار مقرر می کند:

«کارگر نمی تواند بیش از ۹ روز از مرخصی سالانه خود را ذخیره کند.»

بنابراین، مطابق قانون کار، کارگر نمی تواند بیش از ۹ روز از مرخصی سالانه خود را برای سال های بعد ذخیره کند. این ماده درباره سقف ذخیره مرخصی است و نباید آن را به معنای «محدود شدن تمام مطالبات مرخصی هنگام پایان کار به ۹ روز» تفسیر کرد.

شرایط بازخرید مرخصی در سال ۱۴۰۵

در سال ۱۴۰۵، احکام اصلی قانون کار درباره مرخصی استحقاقی همچنان بر اساس مواد ۶۴ تا ۷۱ قانون کار تعیین می شود. بنابراین، تغییر سال از ۱۴۰۴ به ۱۴۰۵ باعث تغییر در اصل مقررات مربوط به میزان مرخصی یا سقف ذخیره آن نشده است.

بر اساس ماده ۶۶، کارگر نمی تواند بیش از ۹ روز از مرخصی سالانه خود را ذخیره کند. بنابراین، اگر بخشی از مرخصی سالانه استفاده نشود، باید مقررات مربوط به ذخیره مرخصی و همچنین شرایط پایان رابطه کاری را از یکدیگر تفکیک کرد.

نکته مهم: قانون کار نگفته است که «فقط ۹ روز از مرخصی در پایان هر سال قابل بازخرید است». عدد ۹ روز در ماده ۶۶، سقف ذخیره مرخصی سالانه است و نباید آن را مستقیماً به عنوان سقف مبلغ یا تعداد روزهای قابل پرداخت در زمان تسویه حساب معرفی کرد.

بازخرید مرخصی در پایان کار

بر اساس ماده ۷۱ قانون کار:

«در صورت فسخ یا خاتمه قرارداد کار یا بازنشستگی و ازکارافتادگی کلی کارگر و یا تعطیل کارگاه مطالبات مربوط به مدت مرخصی استحقاقی کارگر به وی و در صورت فوت او به ورثه او پرداخت می شود.»

بنابراین، در مواردی مانند خاتمه یا فسخ قرارداد کار، بازنشستگی، ازکارافتادگی کلی یا تعطیلی کارگاه، مطالبات مربوط به مرخصی استحقاقی کارگر باید پرداخت شود. در صورت فوت کارگر نیز این مطالبات به ورثه او پرداخت خواهد شد.

به همین دلیل، نمی توان گفت که هنگام پایان کار، کارگر صرفاً به دلیل ماده ۶۶ فقط بابت ۹ روز مرخصی طلبکار است. ماده ۶۶ درباره میزان مرخصی قابل ذخیره است، در حالی که ماده ۷۱ درباره پرداخت مطالبات مرخصی استحقاقی هنگام پایان رابطه کاری صحبت می کند.

مثال

فرض کنید کارگری در طول سال از بخشی از مرخصی استحقاقی خود استفاده نکرده است. مطابق ماده ۶۶، میزان مرخصی قابل ذخیره برای سال بعد نمی تواند بیش از ۹ روز باشد.

اما اگر رابطه کاری او به یکی از شرایط مطرح شده در ماده ۷۱ برسد، مطالبات مربوط به مرخصی استحقاقی او باید با توجه به سوابق مرخصی و مقررات مربوط محاسبه و پرداخت شود. بنابراین، نمی توان بدون بررسی سوابق، صرفاً با یک فرمول ثابت مانند «۲۶ روز × ۲ سال = ۵۲ روز» میزان مرخصی قابل پرداخت را تعیین کرد.

تفاوت ذخیره مرخصی و بازخرید مرخصی

برای جلوگیری از اشتباه، این دو مفهوم را باید از یکدیگر جدا کرد:

• ذخیره مرخصی: طبق ماده ۶۶، کارگر نمی تواند بیش از ۹ روز از مرخصی سالانه خود را ذخیره کند.
• پرداخت مطالبات مرخصی در پایان کار: طبق ماده ۷۱، در شرایطی مانند خاتمه یا فسخ قرارداد، بازنشستگی، ازکارافتادگی کلی یا تعطیلی کارگاه، مطالبات مربوط به مدت مرخصی استحقاقی کارگر باید پرداخت شود.

فرمول محاسبه بازخرید مرخصی در سال ۱۴۰۵

مبلغ بازخرید مرخصی بر اساس مزد قابل احتساب و تعداد روزهای مرخصی استفاده نشده و قابل پرداخت محاسبه می شود. بنابراین، برای محاسبه مبلغ بازخرید، ابتدا باید مزد روزانه و سپس تعداد روزهای مرخصی قابل پرداخت مشخص شود.

فرمول کلی محاسبه به صورت زیر است:

مبلغ بازخرید مرخصی = مزد روزانه × تعداد روزهای مرخصی قابل پرداخت

مزد روزانه چگونه محاسبه می شود؟

برای کارکنانی که حقوق آنها به صورت ماهانه پرداخت می شود، در محاسبات معمول، مزد ماهانه بر عدد ۳۰ تقسیم می شود:

مزد روزانه = مزد ماهانه ÷ ۳۰

البته در محاسبه واقعی، باید مشخص شود کدام اقلام دریافتی کارگر طبق مقررات، جزء مزد یا مزد مبنا محسوب می شوند. بنابراین، نمی توان بدون بررسی، کل دریافتی ماهانه را به عنوان مبنای بازخرید مرخصی در نظر گرفت.

بر اساس بخشنامه حداقل مزد سال ۱۴۰۵، حداقل مزد روزانه کارگران مشمول قانون کار از ابتدای سال ۱۴۰۵ برابر با ۵٬۵۴۱٬۸۵۰ ریال، معادل ۵۵۴٬۱۸۵ تومان تعیین شده است. حداقل مزد ماهانه بر مبنای ۳۰ روز نیز ۱۶٬۶۲۵٬۵۵۰ تومان خواهد بود.

بنابراین، اگر برای یک مثال ساده فرض کنیم مزد روزانه کارگر همان حداقل مزد روزانه سال ۱۴۰۵ باشد، بازخرید ۹ روز مرخصی به شکل زیر محاسبه می شود:

۵۵۴٬۱۸۵ × ۹ = ۴٬۹۸۷٬۶۶۵ تومان

بنابراین، در این مثال، مبلغ مربوط به ۹ روز مرخصی برابر با ۴٬۹۸۷٬۶۶۵ تومان است.

توجه: این مثال صرفاً برای توضیح روش محاسبه است. مبلغ واقعی بازخرید مرخصی بر اساس مزد قابل احتساب فرد و تعداد روزهای مرخصی قابل پرداخت تعیین می شود.

نکات مهم درباره محاسبه بازخرید مرخصی

• در محاسبات ماهانه، برای به دست آوردن مزد روزانه معمولاً مبلغ ماهانه بر ۳۰ تقسیم می شود.
• نباید تمام دریافتی های موجود در فیش حقوقی را بدون بررسی، جزء مزد مبنای محاسبه بازخرید مرخصی در نظر گرفت.
• پرداخت هایی مانند عیدی و پاداش های غیرمستمر را نمی توان بدون بررسی مقررات مربوط، جزء مزد مبنای بازخرید مرخصی محسوب کرد.
• تعداد روزهای قابل پرداخت نیز باید بر اساس سوابق مرخصی، مقررات ذخیره مرخصی و شرایط رابطه کاری تعیین شود.
• عدد ۹ روز در ماده ۶۶ قانون کار، سقف ذخیره مرخصی سالانه است و نباید آن را به صورت خودکار به عنوان سقف بازخرید در پایان هر سال در نظر گرفت.

آیا بازخرید مرخصی مشمول مالیات می شود؟

حقوق ایام مرخصی استفاده نشده از مالیات بر درآمد حقوق معاف است.

بر اساس بند ۵ ماده ۹۱ قانون مالیات های مستقیم و بخشنامه شماره ۲۰۰/۹۸/۹۱ سازمان امور مالیاتی کشور، وجوه پرداختی یا تخصیصی بابت حقوق ایام مرخصی استفاده نشده از مالیات معاف است.

نکته مهم این است که این معافیت فقط به زمان پایان همکاری محدود نمی شود. سازمان امور مالیاتی در بخشنامه مذکور تصریح کرده است که وجوه پرداختی یا تخصیصی بابت حق سنوات و حقوق ایام مرخصی استفاده نشده، فارغ از بازنشستگی، ازکارافتادگی، قطع همکاری یا ادامه کار حقوق بگیر، از پرداخت مالیات معاف است.

بنابراین، برخلاف برخی مطالب منتشرشده در اینترنت، نمی توان گفت که بازخرید مرخصی در زمان ادامه اشتغال یا در پایان سال الزاماً مشمول مالیات بر حقوق است.

نتیجه: حقوق ایام مرخصی استفاده نشده، در چارچوب مقررات بند ۵ ماده ۹۱ قانون مالیات های مستقیم، از مالیات بر درآمد حقوق معاف است؛ این معافیت حتی در صورت ادامه همکاری نیز قابل اعمال است.

بازخرید مرخصی کارکنان دولت در سال ۱۴۰۵

قوانین مرخصی کارکنان دستگاه های اجرایی با مقررات کارگران مشمول قانون کار یکسان نیست.

بر اساس ماده ۸۴ قانون مدیریت خدمات کشوری، کارمندان دستگاه های اجرایی سالانه ۳۰ روز مرخصی کاری با استفاده از حقوق و مزایای مربوط دارند و حداکثر نیمی از مرخصی هر سال قابل ذخیره شدن است.

بنابراین، عبارت «فقط ۳۰ روز مرخصی ذخیره شده قابلیت بازخرید دارد» که در نسخه قبلی مقاله آمده بود، به صورت کلی و بدون ذکر مبنای قانونی دقیق قابل استفاده نیست.

همچنین مقررات مربوط به پرداخت یا بازخرید مرخصی ذخیره شده کارکنان دولت با مقررات کارگران مشمول قانون کار متفاوت است و باید بر اساس قانون مدیریت خدمات کشوری، آیین نامه های مربوط و مقررات استخدامی دستگاه مورد نظر بررسی شود.

در نتیجه، نمی توان برای تمام کارکنان دولت یک حکم کلی مانند «بازخرید فقط در زمان بازنشستگی، فوت یا ازکارافتادگی مجاز است» صادر کرد، مگر اینکه مقررات استخدامی مربوط به همان گروه و دستگاه چنین حکمی را مقرر کرده باشد.

نحوه بازخرید مرخصی برای کارکنان قراردادی

وضعیت نیروهای قراردادی به نوع رابطه استخدامی و قانون حاکم بر قرارداد آنها بستگی دارد. صرف عنوان «قراردادی» به تنهایی برای تعیین مقررات بازخرید مرخصی کافی نیست.

اگر رابطه کاری فرد مشمول قانون کار باشد، مقررات مواد ۶۴، ۶۶ و ۷۱ قانون کار درباره مرخصی استحقاقی و مطالبات مربوط به آن اعمال می شود. برای نمونه، ماده ۶۶ سقف ذخیره مرخصی سالانه را ۹ روز تعیین کرده و ماده ۷۱ در شرایط مشخص، پرداخت مطالبات مربوط به مدت مرخصی استحقاقی را هنگام پایان رابطه کاری مقرر کرده است.

بنابراین، بهتر است در مورد نیروهای قراردادی از بیان یک حکم کلی مانند «بازخرید مرخصی پایان سال تا ۹ روز مجاز است» خودداری شود؛ زیرا ۹ روز، سقف ذخیره مرخصی طبق ماده ۶۶ است و به معنای الزام عمومی کارفرما به بازخرید ۹ روز در پایان هر سال نیست.

آیا کارفرما می تواند بازخرید مرخصی را پرداخت نکند؟

موضوع پرداخت مطالبات مرخصی به شرایط استفاده، ذخیره و پایان رابطه کاری بستگی دارد.

بر اساس ماده ۷۱ قانون کار، در صورت فسخ یا خاتمه قرارداد کار، بازنشستگی، ازکارافتادگی کلی یا تعطیل کارگاه، مطالبات مربوط به مدت مرخصی استحقاقی کارگر باید به او پرداخت شود. در صورت فوت کارگر نیز این مطالبات به ورثه او پرداخت خواهد شد.

بنابراین، در مواردی که قانون پرداخت مطالبات مرخصی را الزامی کرده است، کارفرما نمی تواند از پرداخت حق قانونی کارگر خودداری کند.

اگر کارگر درباره میزان مطالبات مرخصی یا پرداخت نشدن آن با کارفرما اختلاف داشته باشد، می تواند موضوع را از طریق مراجع حل اختلاف کار پیگیری کند و مدارک مربوط به قرارداد، فیش های حقوقی، سوابق مرخصی و تسویه حساب را ارائه دهد.

نکته: ماده ۶۶ قانون کار به تنهایی نمی گوید که هر مرخصی استفاده نشده ای در پایان سال باید به صورت نقدی توسط کارفرما بازخرید شود. این ماده درباره سقف ذخیره مرخصی است؛ در حالی که ماده ۷۱ شرایط پرداخت مطالبات مرخصی هنگام پایان یا خاتمه رابطه کاری را بیان می کند.

سوالات متداول بازخرید مرخصی در سال ۱۴۰۵